Dictionary of Welsh Biography

MORGAN, DYFNALLT (1917 - 1994), bardd, beirniad llenyddol a chyfieithydd Ganwyd Dyfnallt Morgan ym Mhenydarren, Merthyr Tudful ar 24 Mai 1917, yn unig blentyn i Osborne Morgan (1881-1937) a'i wraig Frances Jane (ganwyd Hawes, 1882-1966). Roedd teulu ei dad wedi symud o Geredigion i Ferthyr yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg, ac roedd gwreiddiau teuluol ei fam yn Llanddewi Brefi. Cyfarfu ei rieni yn Llanddewi ar ôl i'w fam symud i'r pentref o Lundain i fyw gyda'i
MORGAN, TREFOR RICHARD (1914 - 1970), rheolwr cwmni etholaethau Ogwr, 1945, 1946, Abertyleri 1955 a Brycheiniog a Maesyfed 1964, 1966 gan sefyll fel cenedlaetholwr annibynnol ym Merthyr Tudful, 1950. Yn ôl barn olygyddol Y Faner wedi ei farw 'yr oedd yn un o'r siaradwyr cyhoeddus mwyaf effeithiol a feddai Plaid Cymru; traethai wirioneddau llosg yn huawdl ac argyhoeddiadol a gallai ddadlau tros achos cenedlaetholdeb cystal ag undyn byw'. Ond daliai bob amser
MORRIS, HAYDN (1891 - 1965), cerddor Newydd yn 1943. Gwrthododd swyddi yn yr Academi Gerdd Frenhinol ac yn Canada yn 1923, a threuliodd ei yrfa fel organydd a chôr-feistr mewn tair o eglwysi yng Nghymru, sef yn eglwys Heol Undeb Caerfyrddin (hyd 1926), eglwys Soar, Merthyr Tudful (1926-28), a Chapel Als, Llanelli (1928-60). Yn Llanelli treuliodd flynyddoedd prysur fel athro, beirniad, arweinydd a chyfansoddwr. Bu farw Rhagfyr 1965 a'i
MORRIS, WILLIAM (fl. 1829-73?), cynorthwywr i'r Comisiynwyr Addysg yng Nghymru, 1846-7, awduron Llyfrau Gleision enwog 1847 Er pob ymdrech, methwyd a chael allan i'r dim pa bryd y ganwyd ef na pha bryd y bu farw. Yn ôl Wilkins, bu'n feistr ar ysgolion preifat yn ardal Merthyr Tudful yng Nghefn-coed-y-cymer a Chae-pant-tywyll, a chanddo atgofion difyr am ei brofiadau. Geilw Ieuan Gwynedd (Evan Jones) ef yn 'Ddissenter', ond nid oedd yn ' Ddissenter ' yn ystyr Ieuan i'r gair; geilw un arall ef yn Fethodist, gan gymryd
OWEN, Syr ARTHUR DAVID KEMP (1904 - 1970), gweinyddwr cydwladol canolfan hyfforddi athrawon Merthyr Tudful). Symudodd y teulu o Gymru yn 1908 pan sefydlwyd y tad yn weinidog ar eglwys Hope, Hebden, ger Leeds, ac yn ysgol ramadeg a Phrifysgol Leeds yr addysgwyd David Kemp fel y gelwid ef yn gyffredin. Graddiodd mewn economeg ac astudiaethau masnachol a chymryd gradd M.Com. yn 1929. Bu'n gyfarwyddwr i bwyllgor arolwg cymdeithasol yn Sheffield, 1929-33, ysgrifennydd
OWENS, JOHNNY RICHARD (JOHNNY OWEN; 1956 - 1980), paffiwr Ganwyd Johnny Owen yn Ysbyty Gwaunfarren ym Merthyr Tudful ar 7 Ionawr 1956, y pedwerydd o wyth o blant i Dick Owens (1927-2013) a'i wraig Edith (ganwyd Hale, 1927). Ei enw bedydd oedd Johnny Richard Owens. Treuliodd ei fagwraeth yn 12 Heol Bryn Selu, tŷ cyngor ar rent ar stâd fawr Gellideg. Datblygodd ddiddordeb mewn paffio yn wyth oed, a dechreuodd fynychu Clwb Amatur Merthyr gyda'i frawd
PROBERT, ARTHUR REGINALD (1909 - 1975), gwleidydd Llafur Gaitskell, ac ar un adeg ymddiswyddodd mewn protest yn erbyn polisi niwclear y Blaid Lafur. At ei gilydd roedd parch mawr iddo oherwydd ei waith fel AS etholaethol da a oedd yn cyfarfod ei etholwyr yn rheolaidd. Ac yntau'n ymwybodol o'r cwymp ym mhoblogaeth yr ardal a'r diffyg cyfleoedd i bobl ifanc, bu Probert (ac S. O. Davies, yr AS dros Ferthyr Tudful) yn pwyso ar y naill lywodraeth ar ôl y llall i
REES, BOWEN (1857 - 1929), cenhadwr Bala (1880-84), ordeiniwyd ef ym Mhant-teg (A), Ystalyfera, 22 Mai 1884 a'i anfon gan Gymdeithas Genhadol Llundain i Lyn Tanganyika. Yn dilyn cwrs brys yn ysgol feddygol Prifysgol Caeredin, trosglwyddwyd ef i wlad yr Ndebele, gan ymsefydlu yn Inyathi ym Mawrth 1888 : rhwng 1892 ac 1918 Susanna Wesley (Davies gynt) ei wraig (y soprano Llinos Morgannwg, ganwyd Merthyr Tudful 5 Gorffennaf 1863, yn ferch
REES, THOMAS (1825 - 1908), gweinidog (MC) Llanelli ar 4 Awst 1852. Dychwelodd i Ddefynnog ym mis Awst 1853 a bu'n weinidog yng Nghrucywel o fis Rhagfyr hyd 1868, gan fyw yn rhif 4 Tower St. Yn y cyfnod a'i dilynodd y gwnaeth lawer o'i waith ysgrifennu cynnar, tra oedd yn aros am alwad arall. Ym mis Tachwedd 1872 daeth yn weinidog Eglwys Pontmorlais, Merthyr Tudful. Yr oedd erbyn hyn yn aelod uchel ei barch gyda'r M.C. Yn 1873 traddododd
RIGBY, THOMAS (c. 1783 - 1841), tafarnwr a barbwr ), Elizabeth (1834-1834), William (1838-1892), Jane (1839-1840) a Caroline (1840-1876). Daeth Mary Ann yn gogyddes, gan wasanaethu teulu meddyg yn Abertawe. Daeth William yn saer dodrefn ym Merthyr Tudful. Bu Thomas Rigby farw ar 8 Mawrth 1841 yn Llanelli, lle rhedai dafarn yr Union, ac fe'i claddwydd ddeuddydd yn ddiweddarach ym mynwent Eglwys y Santes Fair, Cydweli. Gyda'r cyhoeddiad o'i farwolaeth
SAMUEL, HOWEL WALTER (1881 - 1953), barnwr a gwleidydd astudiaethau yn y gyfraith a gwelodd ffrwyth ei hymdrechion pan alwyd ef i'r Bar yn y Deml Ganol yn 1915. Cafodd weld ei godi'n K.C. yn 1931, yn gofiadur Merthyr Tudful (1930-33) ac yn farnwr ar gylchdaith canolbarth Cymru i ddilyn Ivor Bowen yn 1933. Oherwydd y dyrchafiad olaf hwn bu rhaid iddynt symud i fyw i Landrindod. Yn y cyfamser daeth yn aelod seneddol Llafur cyntaf dros etholaeth gorllewin Abertawe
SAMUEL, WYNNE ISLWYN (1912 - 1989), swyddog llywodraeth leol, gweithredwr a threfnydd Plaid Cymru Tudful yn etholiad cyffredinol 1964, ond cafodd ei orfodi gan salwch i dynnu ei enw yn ôl. Samuel oedd ysgrifennydd eisteddfod Genedlaethol Ystradgynlais, 1952-54, lle bu'n gyfrifol am drefnu llawer iawn o'r gweithgareddau. Cyflogid Wynne Samuel gan Gyngor Dinesig Pontardawe, 1947-56. Astudiodd hefyd ar gyfer Diploma mewn Gweinyddiaeth Gyhoeddus a chymerodd raddau allanol yn y gyfraith yn ogystal (Ll.B

Search results

37 - 48 of 62 for "Tudful"