Dictionary of Welsh Biography

JAMES, DAVID (Defynnog; 1865 - 1928), athro, addysgydd a threfnydd Ysgolion haf, ac awdur athro trwyddedig. Llwyddodd yn arholiad matriculation Prifysgol Llundain (1889) ac enillodd amryfal dystysgrifau mewn nifer o bynciau dysgu. Ymaelododd â'r University Correspondence College, Caergrawnt, gan lwyddo yn arholiadau 'Intermediate Arts' mewn Lladin, Groeg, Ffrangeg, Mathemateg a Saesneg. Daeth i'w ran hefyd wobrau yn yr Eisteddfod Genedlaethol Yn Eisteddfod Merthyr Tudful (1901) enillodd am
JONES, Syr EVAN DAVIES (1859 - 1949), barwnig, Pentower, Aber-gwaun, sir Benfro, peiriannydd sifil, arglwydd raglaw sir Benfro, etc. dros-oes o'r Llys yn rhinwedd ei roddion i'r Llyfrgell - prynodd a rhoes i'r Llyfrgell gasgliadau Compton House (Aberaeron), a Llywarch Reynolds, Merthyr Tudful, heblaw rhoddi hefyd amryw bethau o'i lyfrgell breifat ei hun (yr oedd yn gasglwr ar râdd helaeth), yn enwedig ei gasgliadau mawr o blatiau llyfrau. Y mae cerflun (1924) ohono (gwaith Syr William Goscombe John), a darlun ohono mewn olew (1929
JONES, JACK (1884 - 1970), awdur a dramodydd Ganwyd 24 Tachwedd 1884, yn Nhai Harri Blawd, Merthyr Tudful, Morgannwg, yr hynaf o'r naw plentyn a gafodd fyw o'r pymtheg a anwyd i'w fam, Sarah Ann, a'i dad, David, a oedd yn löwr. Fe'i haddysgwyd yn ysgol elfennol Dewi Sant ym Merthyr Tudful ond fe adawodd yr ysgol yn ddeuddeg oed i weithio gyda'i dad yn y pwll glo. O 1902 hyd 1906 bu'n filwr llawn-amser, a gwasanaethodd yn Neheubarth yr
JONES, JOHN EMRYS (1914 - 1991), ysgrifennydd a threfnydd y Blaid Lafur yng Nghymru yng nghymoedd de Cymru, yn arbennig adeg is-etholiadau Gorllewin y Rhondda (1967), Caerffili (1968) a Merthyr Tudful (1972). Bu hefyd broblemau mewnol difrifol o fewn y pleidiau Llafur lleol ym Merthyr Tudful a Sir Benfro. Sefydlodd gyfres o weithgorau i edrych ar bynciau llosg ac i ailddiffinio a chynllunio polisïau newydd. Aeth ati hefyd i sicrhau y dylid sefydlu swydd newydd cynorthwywr ymchwil o
JONES, JOHN ITHEL (1911 - 1980), gweinidog (Bed.) a Phrifathro coleg Ganwyd John Ithel Jones yn Nowlais, Merthyr Tudful, Morgannwg, ar 1 Ionawr 1911. Cafodd ei addysg yn yr ysgol gynradd lleol ac yn Ysgol Ramadeg Cyfarthfa, Merthyr Tudful, ac fe'i bedyddiwyd ym Moreia, Dowlais. Ewythr iddo oedd y pregethwr efengylaidd enwog, y Parchg R. B. Jones. Roedd Ithel Jones eisoes yn fyfyriwr yng Ngholeg y Brifysgol, Caerdydd, pan dderbyniwyd ef yn 1930 yn ymgeisydd am y
JONES, JOHN OWEN (Ap Ffarmwr; 1861 - 1899), newyddiadurwr , y Genedl, a'r Cymro yn ystod 1883-95, ac yn y Geninen 1891, 1892 a 1897. Yn 1891 penodwyd ef yn is-olygydd y papurau a gyhoeddwyd gan y Wasg Genedlaethol Gymreig yng Nghaernarfon. Symudodd i Ferthyr Tudful yn 1895 i olygu'r Merthyr Times, ac yn 1897 aeth i Nottingham yn ysgrifennydd erthyglau arweiniol y Nottingham Daily Express (gweler o dan Edwards, David). Yn y cyfnod hwn, ysgrifennodd Cofiant
JONES, JOHN TYWI (1870 - 1948), gweinidog (B) a newyddiadurwr Ganwyd 7 Ionawr 1870 yn Henllys Lodge ger Llanymddyfri, Caerfyrddin, yn fab i Thomas a Rachel Jones. Mynychodd yr ysgol Frytanaidd yn Llanymddyfri nes i'r teulu symud yn gyntaf i Ferthyr Tudful ac wedi hynny i Aberdâr a oedd yn ganolfan pwysig i'r wasg yng Nghymru. (Ar ddechrau'r 20g. yr oedd yno ddeunaw gwasg ar waith ar yr un pryd). Bu'n gweithio tan ddaear am gyfnod ac yng ngwaith haearn
JONES, MORGAN GLYNDWR (1905 - 1995), bardd a llenor Ganwyd Glyn Jones yn 16 Clare Street, Merthyr Tudful, ar 28 Chwefror 1905, mab ieuengaf William Henry Jones (1873-1957), clerc gyda Swyddfa'r Post, a'i wraig Margaret (ganwyd Williams, 1897-1966), athrawes. Daeth ei frawd hŷn, David Tydfilyn (1901-1968) yn Arolygwr Ysgolion. Roedd ei dad-cu ar ochr ei dad, David William Jones (1832-1900) yn fardd Cymraeg gyda'r enw barddol Llwch-Haiarn. Roedd y
KOPPEL, HEINZ (1919 - 1980), artist a'i gyd-artist Harry Weinberger yn y Ddraenen Wen ger Pontypridd. Symudodd i Ddowlais ger Merthyr Tudful a dechrau cynnal gwersi peintio yn Sefydliad Addysg Merthyr Tudful; erbyn 1948 roedd wedi cymryd awenau Canolfan Gelf Dowlais. Roedd ganddo stiwdio mewn hen stabl yn Nowlais, ac yno y cyfarfu â'r peintiwr Renate Fischl (a elwid yn Pip Koppel) y flwyddyn honno. Roedd hi wedi ei geni yn Dresden ac
LIVSEY, GEORGE FREDERICK (1834 - 1923), arweinydd band Travelling Circus and Menagerie, a oedd yn enwog am ei fand yn ogystal ag am ei arddangosfa o greaduriaid egsotig. Dengys cyfrifiad 1841 fod y teulu cyfan yn byw mewn llety yn Birmingham gyda cherddorion teithiol eraill. Roedd Merthyr Tudful yn gyrchfan gyson ar gylchdaith syrcas Wombwell. Yn 1848 denwyd Ralph Livsey i adael Wombwell's er mwyn arwain band pres preifat a ffurfiwyd gan y meistr haearn Robert
MACLEAN, Syr EWEN JOHN (1865 - 1953), Athro cyntaf obstetreg a gynecoleg yn Ysgol Feddygol Genedlaethol Cymru Weinyddiaeth Iechyd a diddymwyd y Cyngor yn ffurfiol ym 1926. Ond yr oedd gan yr Athro Maclean achos i fod yn ddiolchgar am ei gysylltiadau â gwaith y Cyngor, oherwydd wedi ei benodi yn ail gadeirydd arno, yn olynydd i'r Aelod Seneddol dros Ferthyr Tudful, Syr Edgar Jones, fe'i crëwyd ef hefyd yn farchog ym 1923. Rhoddodd Maclean wasanaeth hir a theyrngar i'r Gymdeithas Feddygol Brydeinig. Bu'n ysgrifennydd
MATTHEWS, ABRAHAM (1832 - 1899), gweinidog (A) ac un o arloeswyr y Wladfa ym Mhatagonia , Merthyr Tudful (1861-65). Priododd yng nghapel Ynys-gau, Merthyr, Mai 1863, â Gwenllian Thomas, chwaer i un o brif ffigurau'r Wladfa, John Murray Thomas. Ni fennodd ei fywyd cyhoeddus ddim ar yr awch gwladfaol a fuasai ynddo ers pan fu wrth draed M.D. Jones. Felly, ym mis Mai 1865 ymddiswyddodd o'i ofalaethau i ymuno â'r fintai gyntaf a hwyliodd ar y Mimosa o Lerpwl y mis hwnnw i gychwyn gwladfa Gymreig

Search results

25 - 36 of 62 for "Tudful"