Dictionary of Welsh Biography

SPEED, GARY ANDREW (1969 - 2011), pêl-droediwr Penydarren, Merthyr Tudful, ar 19 Mai 1990, a dilynodd ei gap hŷn cyntaf drannoeth pan ymddangosodd fel eilydd wedi 75 munud yn erbyn Costa Rica ar Parc Ninian, Caerdydd. Dyna ddechrau gyrfa ryngwladol ddisglair a ddaeth i ben ar 13 Hydref 2004 wedi 85 o gemau. Rhwng 1997 a 2004 bu Gary'n gapten ar ei wlad 44 o weithiau, oedd yn record, ac fe sgoriodd saith gôl. Daeth Cymru'n agos at gyrraedd rowndiau
STEPHENS, MICHAEL (1938 - 2018), awdur a gweinyddydd llenyddol , llenyddiaeth Ewropeaidd, cenedlaetholdeb, ysbryd y Cymoedd - a daethant yn gyfeillion oes. Yn 1962 ar wahoddiad Webb symudodd Stephens i Garth Newydd ym Merthyr Tudful, t? mawr a oedd yn ddiberchennog i bob golwg ac a ddaeth yn fath o gomiwn ar gyfer delfrydwyr, llenorion, radicaliaid a chenedlaetholwyr. Yn ddiweddarach golygodd Stephens Collected Poems Harri Webb (1995). Roedd Stephens yn weithgar yn
STEPHENS, THOMAS (Casnodyn, Gwrnerth, Caradawg; 1821 - 1875), hanesydd a diwygiwr cymdeithasol Morgan, fferyllydd ym Merthyr Tudful. Pan fu farw Morgan ym 1841, cymerodd drosodd y busnes yn 113 High Street, a hwn oedd prif ffynhonnell incwm y teulu drwy gydol bywyd Stephens. Ym 1866, priododd Margaret Elizabeth Davies, disgynnydd i deulu Undodaidd adnabyddus Williams, Penrheolgerrig (gweler Morgan Williams, 1808-1883), yn eglwys plwyf Llangollen. Ei brawd Richard a ofalodd am y rhan fwyaf o'r
THOMAS, EDWARD (1925 - 1997), paffiwr a hyfforddwr hynod o lwyddiannus a gwr cyhoeddus ym mywyd Merthyr Tudful
THOMAS, MARGARET HAIG (IS-IARLLES RHONDDA), (1883 - 1958), awdures, golygydd, a chadeirydd cwmnïau Tudful. Ymdaflodd i ddiddordebau diwydiannol ei thad, gan weithredu fel ysgrifennyddes iddo, darpariaeth fuddiol ar gyfer y cyfnod pan fu raid iddi gymryd ei lle ar fyrddau diwydiannol ei thad pan ddaeth galwadau gwaith llywodraeth yn drwm ar ei ysgwyddau, ac ar ôl ei farwolaeth yn 1918. Yn 1908 priododd Humphrey Mackworth (barwnig ar farwolaeth ei dad yn 1914) yn Eglwys y Drindod ger Caerllion, Mynwy
TREHARNE, BRYCESON (1879 - 1948), cerddor Ganwyd ym Merthyr Tudful. Wedi iddo fod yn yn y Royal College of Music, Llundain, bu'n athro yn adran cerdd coleg Aberystwyth, ac ym Mhrifysgol Adelaide, Awstralia. Dychwelodd i Ewrop yn 1911, bu yng ngharchar Ruhleben, yr Almaen, am gyfnod yn ystod y Rhyfel 1914-1918, ac aeth i'r America c. 1918, a dyfod, c. 1924, yn athro ym Mhrifysgol McGill, Montreal, Canada. Wedi iddo ddychwelyd i'r U.D.A
TREHARNE, REGINALD FRANCIS (1901 - 1967), Athro hanes Ganwyd 21 Tachwedd 1901, ym Merthyr Tudful, yn fab i Lewis Treharne ac Ethel Mary (ganwyd Hill) ei wraig. Addysgwyd ef yn ysgol ramadeg Ashton-in-Makerfield, sir Gaerhirfryn, a Phrifysgol Manceinion, lle y graddiodd yn 1922 gyda gwobr ac ysgoloriaeth ymchwil, ac M.A. gan ennill Cymrodoriaeth Langton yn yr un brifysgol yn 1923, a Ph.D. yn 1925. Penodwyd ef yn ddarlithydd cynorthwyol yn 1925 a'i
VARRIER-JONES, PENDRILL CHARLES (1883 - 1941), meddyg Ganwyd Pendrill Varrier-Jones yn Glyn Taff House, Troedyrhiw, Merthyr Tudful, ar 24 Chwefror 1883, yn fab i Dr Charles Morgan Jones, meddyg lleol, a'i wraig Margaret Varrier (g. Jenkins). Roedd teulu ei fam yn berchen ar fusnes glofaol. (Newidiodd Pendrill ei gyfenw o Jones i Varrier-Jones yn 1929). Roedd ganddo un chwaer. Cafodd ei addysg yng Ngholeg Epsom ac yna Coleg Wycliffe, Stonehouse. Yn
WALTERS, DAVID (EUROF; 1874 - 1942), gweinidog (A) a llenor eglwys Saesneg Sgwar y Farchnad, Merthyr Tudful, 1905-10. Wedyn bu'n gynrychiolydd Cymdeithas y Beiblau, 1910-15, a theithiodd yn helaeth drwy'r Iseldiroedd, gwlad Belg a Ffrainc. Ar ddechrau Rhyfel Byd I derbyniodd alwad i eglwys Stryd Henrietta yn Abertawe a llafurio am 11 mlynedd (1915-26) a dyblu rhif yr aelodaeth yno. Ei fugeiliaeth nesaf oedd Christ Church, Croesoswallt. Yn 1931 symudodd i eglwys
WATKINS, Syr TASKER (1918 - 2007), bargyfreithiwr a barnwr gyfreithyddol ragorol yn gaffaeliad mawr iddo fel bargyfreithiwr. Bu'n gadeirydd ar Dribiwnlys Apêl Iechyd Meddyliol Cymru (1960-71), yn Gofiadur Merthyr Tudful (1968-70) ac yn Gofiadur Abertawe (1970-1). Yn 1970, arweiniodd yr ymchwiliad cyhoeddus i gamdriniaeth cleifion yn Ysbyty'r Meddwl Farleigh yng Ngwlad yr Haf. Datgelodd ei adroddiad hunan-fodlonrwydd ac agweddau caeth y staff ar bob lefel, a
WEBB, HARRI (1920 - 1994), llyfrgellydd a bardd . Ym 1954 symudodd i Ferthyr Tudful i gymryd swydd fel llyfrgellydd yn Nowlais, galwedigaeth a ddilynodd am ugain mlynedd heb fyth ennill cymhwyster proffesiynol. Bu'n byw yn Garth Newydd, tŷ ar Ffordd Aberhonddu nad oedd fel petai'n perthyn i neb ac a ddaeth yn gomiwn cenedlaetholwyr, a'i drigolion yn cynnwys Meic Stephens a ddaeth yn gyfaill agos iddo ac yn olygydd ar ei waith. Wedi deng mlynedd yn
WILDE, WILLIAM JAMES (1892 - 1969), paffiwr, pencampwr pwysau pry'r byd (1916-23) Ganwyd 12 Mai 1892 ym Mynwent y Crynwyr, Merthyr Tudful, yn fab i James a Margaret Wilde. Pan oedd yn bedair oed symudodd y teulu i 8, Station Road, Pont-y-gwaith, Tylorstown, Rhondda. Yn ifanc iawn amlygai gryn wydnwch wrth ei amddiffyn ei hun mewn ymrysonau pen-stryd, a phan aeth i'r pwll glo lleol cydweithiai â Dai Davies, hen ymladdwr bol mynydd, a ddysgodd lawer iddo am focsio a'i wahodd i'w

Search results

49 - 60 of 62 for "Tudful"