Dictionary of Welsh Biography

REES, EBENEZER (1848 - 1908), argraffydd a chyhoeddwr Rachel James (bu hi farw 18 Medi 1916). Gwelwyd twf mewn undebaeth lafur yng nghymoedd Morgannwg yn ystod y cyfnod hwn a bu Ebenezer Rees yn flaenllaw gyda'r mudiad ym mlaenau cwm Tawe. Fe'i diswyddwyd ac erlidiwyd ef oherwydd ei ddaliadau, ac ymfudodd i Carbondale, Pennsylvania, yn 1869. Dychwelodd i Gymru yn 1872, bu'n cadw siop lyfrau am gyfnod ac yn 1877 agorodd swyddfa argraffu yn Ystalyfera
ROBERTS, GOMER MORGAN (1904 - 1993), gweinidog (MC), hanesydd, llenor ac emynydd ngholeg diwinyddol ei enwad yn Aberystwyth. Parhaodd ei weithgarwch llenyddol ac enillodd Gadair yr Eisteddfod Ryng-golegol yng Nghaerdydd, 1928, am ei awdl 'Ogof Arthur'. Fis Chwefror 1929 bu farw ei fam a'i chladdu ym mynwent Caersalem, Ty-croes. Yn yr Hydref dechreuodd ar y cwrs bugeiliol yng Ngholeg y Bala ac yn 1930 derbyniodd alwad i fugeilio eglwys Salem, Faerdre, Clydach, yng Nghwm Tawe
ROBERTS, GWYNETH PARUL (1910 - 2007), meddyg a chenhades Roberts yn llawfeddyg yn ne Cymru. Dychwelodd y teulu ar ffyrlo i Brydain yn 1914 a bu'n rhaid i'r rhieni adael y ddau blentyn gydag aelodau o'r teulu yn y Rhyl. Addysgwyd Gwyneth Roberts yn Ysgol Christchurch ac Ysgol Sir y Rhyl, a Cholegau Prifysgol Cymru Bangor a Chaerdydd, a bu'n gweithio fel meddyg yn Ysbytai Caerdydd, Wolverhampton, Manceinion a Chraig y Nos yng Nghwm Tawe. Astudiodd hefyd yn y
ROBERTS, KATE (1891 - 1985), llenor Llanberis ac wedyn, ym mis Chwefror 1915, symudodd i ysgol uwchradd Ystalyfera yng Nghwm Tawe i lenwi lle cyn-athro yno oedd wedi ymuno â'r fyddin. Yn y cyfnod hwn yn Ystalyfera y dechreuodd bywyd Kate Roberts fel llenor mewn gwirionedd. Yma ffurfiodd gyfeillgarwch agos gyda dwy athrawes arall, Betty Eynon Davies a Margaret Price, a chydweithiodd y 'tair BA', fel y'u gelwid, i ysgrifennu, llwyfannu ac
THOMAS, RACHEL (1905 - 1995), actores a fu'n perfformio ar lwyfannau a sgriniau Cymru a'r byd am dros drigain mlynedd. Er iddi fod yn aelod ffyddlon o'r Band of Hope yn Yr Alltwen, yn gystadleuydd brwd mewn eisteddfodau bach lleol yng Nghwm Tawe ac yn perfformio am flynyddoedd fel rhan o gymdeithasau drama amaturaidd lleol, daeth i sylw cenedlaethol pan ddarllenodd wers mewn gwasanaeth yn Eglwys Minny Street a ddarlledwyd ar radio'r
THOMAS, WILLIAM (1749 - 1809), gweinidog gyda'r Annibynwyr a chyhoeddwr llyfrau adfywiad crefyddol i'r fro ac mewn oedfa dan weinidogaeth Isaac Price yng Nghrugybar cafodd dröedigaeth. Yn fuan aeth i Dyn-y-coed, Cwm Tawe, i gadw ysgol, gan ymaelodi yno a dechrau pregethu. Yn 1779 derbyniwyd ef i athrofa'r Fenni ac urddwyd ef 2 Hydref 1782 yn weinidog eglwys Hanover, Llanofer, sir Fynwy. Ni bu'n gysurus yno ac yn 1787 derbyniodd alwad i eglwys y Bala, ac yno y bu weddill ei oes; bu
WALTERS, DAVID (EUROF; 1874 - 1942), gweinidog (A) a llenor Ganwyd 27 Mai 1874 yr hynaf o bum plentyn John ac Ann (ganwyd Dyer) Walters yn Nhy'n-y-coed, Betws, Rhydaman, Sir Gaerfyrddin. Gof oedd y tad a symudodd y teulu pan oedd ef yn bump oed i'r Glais ger Clydach, Cwm Tawe. Cafodd ei addysg gynnar yn yr ysgol fwrdd leol a bu'n ddisgybl-athro yno. Yr oedd y teulu'n aelodau yn Seion, y Glais, a gofalai ei fam ei dywys i holl gyfarfodydd yr eglwys honno
WATKIN, MORGAN (1878 - 1970), ysgolhaig ac Athro nes iddo roi tâl 3edd blwyddyn iddo ar derfyn y gyntaf. Bu'n gweithio wedyn fel adeiladydd yn ardaloedd Abertawe a Chwm Tawe, ac ar gronfeydd dwr Elan a Clee ac yn Birmingham. Dysgodd Ffrangeg, Almaeneg ac Eidaleg mewn dosbarthiadau nos. Bu am flwyddyn yn Crookley a cherddai'r pedair milltir i ddosbarthiadau nos yn Kidderminster. Yno enillodd y wobr gyntaf mewn Ffrangeg o dan F. E. Von Dembski a dod
WATKINS, TUDOR ELWYN (Barwn Watkins o Lantawe), (1903 - 1983), gwleidydd Llafur Ganwyd Tudor Watkins ar 9 Mai 1903 yn Abercraf yng Nghwm Tawe, yr hynaf o ddeg o blant Howell Watkins, glöwr, a’i wraig Anne (g. Griffiths). Roedd ei dad yn Gynghorydd Sir Llafur, yn Ynad Heddwch ac yn flaenor a phregethwr lleyg gyda’r Bedyddwyr. Addysgwyd Tudor yn yr ysgol elfennol leol, dosbarthiadau estyn gyda'r nos, dosbarthiadau tiwtorial y brifysgol, dosbarthiadau a drefnwyd gan Fudiad
WILLIAMS, STEPHEN JOSEPH (1896 - 1992), ysgolhaig Cymraeg Ganwyd Stephen J. Williams yn nhyddyn Blaen-y-gors, rhwng Ystradgynlais a'r Creunant, 11 Chwefror 1896, yr wythfed o naw plentyn Rhys ac Ann Williams (gynt Gibbs), y tad o deulu o amaethwyr yn Llanddeusant, sir Gaerfyrddin, a'r fam o'r Alltwen, Cwm Tawe. Ac yntau'n flwydd oed, symudodd teulu Stephen J. Williams i Ystradgynlais lle yr agorodd y tad a'i frawd waith glo. Wedi derbyn ei addysg yn yr

Search results

37 - 46 of 46 for "Tawe"