Dictionary of Welsh Biography

EDWIN (d. 1073), arglwydd Tegeingl (h.y. cymydau Rhuddlan, Coleshill, a Prestatyn), a 'sylfaenydd' un o 'Bymtheg Llwyth Gwynedd.' Bu Tegeingl yn rhan o frenhiniaeth Seisnig Mercia am dros dair canrif, h.y. nes ailgoncweriwyd hi gan Ddafydd ab Owain Gwynedd yn y 12fed ganrif. Mewn rhai achau dywedir fod Edwin yn or-or-wyr i Hywel Dda ac mai Ethelfleda, merch Edwin, brenin Mercia, oedd ei fam. Priododd Iwerydd, chwaer Bleddyn ap
ELEANOR DE MONTFORT (c. 1258 - 1282), tywysoges a diplomydd i lythyrau oddi wrth Eleanor gael eu danfon i 'yr arglwydd Edward' (domino Edwardo) ar draul ei mam. Chwaraeodd y cwlwm hwn ran allweddol yn yr ymadwaith gwleidyddol rhyngddynt pan oedd y ddau yn oedolion. Yn bump oed, diweddïwyd Eleanor â Llywelyn ap Gruffudd, tywysog Gwynedd. Awgryma'r croniclwyr Nicholas Trevet a William Rishanger a blwyddnodydd Caer-wynt fod y cynghrair priodasol yn ganlyniad
ELFODD (d. 809), esgob '), heb ei gysylltu ag unrhyw fan neilltuol; ac yn y cofnod o'i farwolaeth yn 809 (Harleian MS. 3859), gelwir ef yn 'brif esgob yng ngwlad Gwynedd' ('archiepiscopus Guenedote regione' [ sic ]), ymadrodd nad oedd, yn y cyfnod hwnnw yng Nghymru, yn cyfleu unrhyw syniad o awdurdod 'archesgobol' yn ein hystyr ni i'r gair.
ELIDIR SAIS (fl. niwedd y 12fed ganrif a hanner cyntaf y 13eg.), bardd Canodd englynion marwnad i Rodri ab Owain Gwynedd (bu farw 1195) ac i Ednyfed Fychan. Nid Sais mohono, oblegid dywed Gwilym Ddu (The Myvyrian Archaiology of Wales, 277B) fod Elidir yn 'ŵr o ddoethion Môn, mynwes eigion,' a rhydd ei waith gyda chynnyrch prifeirdd eraill yn 'iawn ganon,' neu'n safon i feirdd. Canu crefyddol yw'r rhan fwyaf o'i gynnyrch, ac fe'i ceir yng nghasgliad y Dr. Henry Lewis
ELLIS, MARY ELIZABETH (Mrs Mary Gwilym Davies) (1881 - 1974), addysgydd a heddychwraig gyfrol deyrnged fechan i Gwilym a olygwyd gan Ieuan Gwynedd Jones (1972). Yna, rhoddodd drefn ar ei phapurau ei hun a'u cyflwyno i'r Llyfrgell Genedlaethol. Bu farw Mary yn Aberystwyth ar 15 Chwefror 1974 yn 93 mlwydd oed a chladdwyd hi ym mynwent Eglwys Llanelltud. Gadawodd arian sylweddol yn ei hewyllys i nifer o sefydliadau cenedlaethol a oedd yn agos at ei chalon, gan gynnwys Llyfrgell Genedlaethol
ELLIS, ROWLAND (1650 - 1731), Crynwr farw yn gynnar ym mis Medi 1731 yn nhŷ ei fab-yng-nghyfraith John Evans, yn Gwynedd, a chladdwyd ef yng nghladdfa'r Crynwyr yn Plymouth. Y mae enw 'Bryn Mawr College for Women,' Pennsylvania, yn atsain o enw cartref Rowland Ellis yn Sir Feirionnydd.
ELLIS, TECWYN (1918 - 2012), addysgwr, ysgolhaig ac awdur yn Gyfarwyddwr Addysg cyntaf Gwynedd o 1974 hyd ei ymddeoliad yn Ebrill 1983. Yn ystod ei gyfnod fel Cyfarwyddwr bu'n bleidiwr selog dros addysg ddwyieithog yn yr ysgolion, a hynny pan oedd Cyngor Gwynedd, fel Awdurdod Addysg Lleol, yn llunio a gweithredu ei bolisi iaith. Yn ychwanegol at ei ymroddiad fel addysgwr, cofnodir hefyd ei gyfraniadau ysgolheigaidd a cherddorol. Cyhoeddodd y gweithiau
ELSTAN GLODRYDD, 'tad' y pumed o lwythau brenhinol Cymru farw 1140) bump o feibion. Lladdwyd dau o'r rhain, HYWEL a CADWGAN, yn 1142, ac un arall, Maredudd, yn 1146. Rhannodd y ddau arall y tiroedd; teyrnasai CADWALLON (bu farw 1179) ar Faelienydd, ac EINION CLUD (bu farw 1177) ar Elfael. Anghytunent, ac yn 1160 cydiodd Cadwallon yn Einion a'i draddodi i Owain Gwynedd - traddododd Owain ef i'r brenin Harri II, ond llwyddodd Einion i ddianc o'r carchar. Yn
EOS GWYNEDD - see THOMAS, JOHN
EVANS, CADWALADR (1664 - 1745), Crynwr Cymreig Ganwyd yn Frongoch, plwyf Llanfor, Sir Feirionnydd, o deulu yn hawlio eu bod yn disgyn o Marchweithian. Ymunodd â'r Crynwyr, ymfudodd i Gwynedd, Pennsylvania, a derbyniwyd ef i weinidogaeth y Crynwyr. Bu farw yn 1745. Cofir amdano hefyd oherwydd fod Abraham Lincoln yn or-orŵyr iddo.
EVANS, DAVID TUDOR (1822 - 1896), newyddiadurwr undeb ysgolion Sul cylch Arberth. Gadawodd ei siop a chychwyn papur Rhyddfrydol wythnosol, The Principality, yn Hwlffordd, 1847. Wedi symud y papur i Gaerdydd, 1848, a chael Evan Jones ('Ieuan Gwynedd') i'w olygu, anghytunwyd ar bolisi addysg ac ymddiswyddodd y golygydd. Ymhen dwy flynedd wedyn bu farw'r papur, a'r golled i Evans yn £5,000. Yna cychwynnodd fisolyn, Y Wawr, a fu farw gyda'r bymthegfed
EVANS, EVAN (Ieuan Glan Geirionydd; 1795 - 1855), offeiriad a bardd 'Welsh Lectureship' oedd Y Lithwriaeth Gymraeg, ond 'Welsh Liturgy' a olygir, yn ôl pob tebyg); Y Seraph, sef casgliad o donau crefyddol ar amrywiol fesurau, … 1838; Y Bibl Darluniadol, 1844-47. Bu 'Ieuan Glan Geirionydd' yn cynorthwyo'r Parch. John Parry, Caerlleon, i olygu'r misolyn, Goleuad Gwynedd; yn 1830 gyrrodd lythyr at yr esgobion yn gofyn am eu nawdd ar gyhoeddi cylchgrawn Cymraeg ar gynllun

Search results

37 - 48 of 235 for "Gwynedd"