Dictionary of Welsh Biography

EDNYFED FYCHAN Uchaf, a'r Creuddyn; rhoddwyd hefyd i holl ddisgynyddion ei daid, Iorwerth ap Gwrgan, yr hawl i ddal, o hyn allan, eu holl diroedd trwy gydol Cymru yn rhydd o bob taliadau a gwasanaethau oddigerth gwasanaeth milwrol yn adeg rhyfel. Y mae'r math arbennig hwn o ddeiliadaeth tir - fe'i gelwir yn eiddo ' Wyrion Eden ' - yn amlwg iawn yn y 14eg ganrif yn arglwyddiaeth Dinbych ymhlith canghennau cyfochrog y
EDWARDS, CHARLES (1628 - wedi 1691), llenor gwasanaethu fel pregethwr yn 1672 wedi i'r Anghydffurfwyr gael rhyddid i gyfarfod mewn tai a oedd wedi eu trwyddedu. A gellir barnu iddo fod yn weinidog yno drachefn tua 1690-1. Ond ni allai aros yn hir yno, ac yn 1691 fe'i gwelir drachefn yn Llundain yn argraffu'r llyfr rhyfedd hwnnw, An Afflicted Man's Testimony concerning His Troubles, math o hunangofiant. Nid croniclo ffeithiau ydoedd ei amcan wrth
EDWARDS, Syr IFAN ab OWEN (1895 - 1970), darlithydd, sylfaenydd Urdd Gobaith Cymru; teimlodd fod rheidrwydd arno i gymryd at y gwaith o olygu Cymru (1920-27) a Cymru'r Plant (1920-50), gan gychwyn atodiad iddo - Cronicl yr Urdd (1928-33) - yn ogystal â chylchgrawn i ieuenctid, Y Capten (1931-32). Ei lythyr yn rhifyn Ionawr 1922 o Cymru'r Plant oedd cychwyn Urdd Gobaith Cymru (Fach). Yr oedd yn weledydd a realydd; yn arweinydd a chanddo'r ddawn i ennill pob math o bobl i'w gefnogi a
ELEANOR DE MONTFORT (c. 1258 - 1282), tywysoges a diplomydd -destun ar gyfer deall swydd y 'frenhines' Gymreig, o leiaf o fewn llys Gwynedd. Ar bob achlysur tanlinellodd Eleanor ei swyddogaeth wleidyddol ffurfiol trwy'r defnydd cyson o'i theitl fel tywysoges Cymru ac arglwyddes Eryri, ac nid yn syml fel gwraig teyrn grymus o Gymro, fel cares y brenin neu fel merch Simon de Montfort. Mae defnydd o'r fath yn awgrymu bod ganddi ddealltwriaeth o'r math o awdurdod y
ELLIS, RICHARD (1865 - 1928), llyfrgellydd a llyfryddwr Ganwyd 14 Hydref 1869, mab John Ellis, marsiandwr calch, Aberystwyth. Treuliodd beth amser yn un o ysgolion David Samuel ac yng Ngholeg y Brifysgol, Aberystwyth, cyn mynd i Goleg Iesu, Rhydychen, lle y graddiodd yn B.A. yn 1901, a chael yn ddiweddarach ' gymrodoriaeth ymchwil ' i wneuthur prif waith ei fywyd, sef casglu pob math o ddefnyddiau ynglŷn â hanes bywyd a gwaith Edward Lhuyd. Cyhoeddodd
ELLIS, ROBERT (Cynddelw; 1812 - 1875), gweinidog gyda'r Bedyddwyr, pregethwr, bardd, hynafiaethydd, ac esboniwr . Efe hefyd a gynullodd Blodau Arfon ('Dewi Wyn'), a golygu Geiriadur y Bardd. Ymhyfrydai mewn geiriaduriaeth a chynhyrchodd Geiriadur Cymreig Cymraeg, 1868. Cyhoeddwyd Barddoniaeth Cynddelw dan olygiaeth 'Ioan Arfon' gan H. Humphreys, Caernarfon, yn 1877. Yr oedd iddo ddiddordeb mewn pob math o hynafiaethau - cyhoeddodd Manion Hynafiaethol, 1873, a chyfrannodd ddeunaw pennod i Hanes y Brytaniaid a'r
ELLIS, SAMUEL (1803 - 1852), peiriannydd Ellis ffowndri haearn fawr - sef gweithiau Irwell yn Salford. Ym Mehefin 1843 cafodd hawlfraint ar wneuthur math ar drofwrdd a pheiriant pwyso i'r rheilffordd. Daeth felly i sylw Robert Stephenson a thrwyddo ef i sylw'r cyfalafwr Kennard. Yn 1847 lluniodd ddyfais a hwylusodd ddefnyddio craeniau symudol ar y rheilffordd. Yn 1848 prynodd y Palace Mill, Llan-ym-Mawddwy. Yr oedd yn amlwg ym mywyd
EMERY, FRANK VIVIAN (1930 - 1987), daearyddwr hanesyddol gyfrannodd i raglen addysg Daearyddiaeth yn Rhydychen amau nad dyma'r ffordd o ddysgu a garai'n fwyaf. Uchafbwynt profiad addysg sawl myfyriwr israddedig yn Rhydychen (er syndod iddynt yn fynych) oedd ymweliad yng nghwmni Emery â phentref anghyfannedd Hampton Gay. Yr oedd y math o ddaearyddiaeth a ddysgid yn Rhydychen, gyda phwyslais ar dirwedd fel mynegiant synoptig o'r berthynas rhwng pobl a'r amgylchedd
EVANS, GWYNFOR RICHARD (1912 - 2005), cenedlaetholwr a gwleidydd anghydffurfiol ar ei wedd ryddfrydol-radicalaidd, gydwladol. Glynodd wrth werthoedd y traddodiad hwnnw gydol ei oes a phwysodd yn drwm ar gyfeillion o weinidogion ar adegau o argyfwng ac wrth wneud penderfyniadau. Tebyg bod a wnelo'r gynhysgaeth hon â'r difrifoldeb moesol, y sêl genhadol, a'r ymroddiad hunan-aberthol dros yr achos a'i nodweddodd yn ei yrfa wleidyddol, yr oedd yn ei gweld, meddai, fel 'math o
EVANS, ROBERT (Cybi; 1871 - 1956), bardd, llenor a llyfrwerthwr bob math, prin a gwerthfawr, hen a newydd', a chanddo stondin yn Neuadd y Farchnad, Pwllheli, bob dydd Mercher. Cynhyrchodd gryn lawer o farddoniaeth, yn neilltuol awdlau, marwnadau ac englynion mynwentol. Nid oes mynwent yn Eifionydd nad oes yno englyn neu doddaid o'i waith. Cyhoeddodd Odlau Eifion (1908), Awdl 'Bwlch Aberglaslyn ' (1910), a Gwaith barddonol Cybi (1912). Bu'n cystadlu llawer mewn
EVANS, THOMAS CHRISTOPHER (Cadrawd; 1846 - 1918), hynafiaethydd, hanesydd lleol, a chasglydd llên gwerin helaethaf o'i oes. Priododd Elizabeth Thomas o Gaerfyrddin, a ddaethai i Langynwyd yn ysgolfeistres, ac a ddaliodd y swydd am agos i 30 mlynedd, er iddi gael wyth o blant ei hun, heb golli ond un ohonynt yn ei fabandod. Yr oedd gan 'Cadrawd' ddiddordeb ym mhob agwedd o fywyd ei fro. Casglodd i'w gartref, sef 'Ty Cynwyd,' yn ymyl mynwent ei blwyf, bob math o hen ddodrefn, a hen offer ffarm a chrefft, a
EVANS, WILLIAM (d. 1589/90), uchelwr clerigol Hael Llandaf,' a dywed fod ganddo 'fardd teulu,' Maredudd ap Rhoser. Gadawodd Sils ap Siôn gasgliad o brydyddiaeth a ganwyd i'r canghellor gan gynifer ag wyth o feirdd; noda hefyd iddo fod yn un o ddau feirniad yn Llandaf ar gwrdd o feirdd a gystadlai ar englynu'n fyrfyfyr - y math o gwrdd a alwyd yn ddiweddarach yn 'eisteddfod.'

Search results

25 - 36 of 140 for "Math"