Dictionary of Welsh Biography

EDERN DAFOD AUR, lunio dosbarth bychan ar lythrennau'r Gymraeg ac ar ffurfiau geiriau Ceir amryw gopïau o'r dosbarth hwn. Mynnai'r copïwyr weithiau mai Edern, mab Padarn Beisrudd, ydoedd, hynny yw, mai ef oedd tad Cunedda Wledig ! Dywedai'r Dr. John Davies, ar y llaw arall, mai tua 1280 y blodeuai. ' Iolo Morganwg ' oedd y cyntaf i haeru mai ei waith ef oedd y gramadeg a gysylltir ag enwau Einion Offeiriad a Dafydd Ddu o Hiraddug, a chan mai ei gopi ef ydoedd ffynhonnell yr un a
EDWARDS, JOSEPH (1814 - 1882), cerflunydd mae nifer mawr o gofgolofnau a phenddelwau o'i waith i'w gweled yn eglwysi a mynwentydd Cymru, yn Abaty Westminster, ac yn neuadd tref Merthyr ymysg lleoedd eraill. Gwnaeth nifer o benddelwau o aelodau o'r teuluoedd amlycaf yn Ne Cymru, sef teuluoedd Beaufort, Guest, Raglan, a Crawshay, a hefyd o nifer o Gymry enwog fel ' Ab Iolo,' Thomas Stephens, G. T. Clark, William Williams, aelod seneddol dros
EINION OFFEIRIAD (fl. c. 1320), y gwr y cysylltir ei enw â'r gramadeg neu'r 'llyfr cerddwriaeth' cynharaf sydd gennym yn y copïau cynharaf o'r gramadeg ond yn unig fel gwr a luniodd dri mesur. Ar wahân i hyn, ni wyddom ddim amdano. Ceisiodd ' Iolo Morganwg ' ddangos mai ef oedd tadcu Hopcyn ap Tomas ab Einion o Ynys Dawy, uchelwr llengar a flodeuai yn ail hanner y 14eg ganrif, ond nid oes dim sail i hynny.
ELFODD (d. 809), esgob Saints, iii, 431), ond cysyllta'r mwyafrif ef â chlas Caer Gybi. Dywedir (The Lives of the British Saints) iddo gael ei ethol yn ' esgob Bangor ' yn 755, ond gorffwys hyn ar dystiolaeth ddiweddar, ac anniogel iawn, sef llawysgrifau ' Iolo Morganwg.' Gan y croniclydd Nennius, disgybl, meddai ef ei hunan, i Elfodd ('Elvodugi discipulus'), fe'i gelwir yn 'esgob o'r sancteiddiaf' ('episcoporum sanctissimus
EVANS, DAVID (Dewi Dawel; 1814 - 1891), teiliwr, tafarnwr, bardd, etc. waith Mr. Herbert Davies, Edwinsford Arms, yn lladd dau gadno a'i nerth ei hun.' Cyfansoddodd englynion i ofyn am y gyfrol gyntaf o Salmau yr Eglwys yn yr Anialwch (Edward Williams, ' Iolo Morganwg '). Adargraffwyd yn The Life and Work of William Williams, M.P. (gan Daniel Evans, 1939), nifer o benillion o'i waith ar 'addysgiaeth yng Nghymru ' yn dilyn yr adroddiad ar addysg a elwir ' Brad y Llyfrau
EVANS, GEORGE EWART (1909 - 1988), llenor ac hanesydd llafar werthfawrogiad o'r nodweddion a wnâi'r Cymry'n wahanol. Ni chollodd ei acen Gymreig na chefnu ar ei ymwybyddiaeth gadarn o'i Gymreictod, a thrwy ei gyfeillgarwch ag ysgolheigion o'r un anian ag ef fel Iorwerth Peate a Ffransis Payne gwnaeth gryn ymdrech i gryfhau ei afael ar ei Gymraeg. Ceir yn ei lyfrau sawl cyfeiriad at lenyddiaeth Gymraeg, ac egyr ei gyfrol Where Beards Wag All â chywydd Iolo Goch i'r
EVANS, JOHN (1770 - 1799), teithiwr ac asiant trefedigaethol Sbaenaidd Ganed yn Waunfawr, Sir Gaernarfon - fe'i bedyddiwyd 14 Ebrill 1770, yn fab Thomas Evans, cynghorwr gyda'r Methodistiaid, ac Anne, merch Evan Dafydd, yntau'n gynghorwr gyda'r Methodistiaid. Yn 1792 cytunodd ag Edward Williams ('Iolo Morganwg') i fynd gydag ef ar daith i ymweled â'r 'Indiaid Cymreig' tybiedig y dywedid eu bod yn byw yng nghyrion uchaf yr afon Missouri. Pan dynnodd ' Iolo ' yn ôl
EVANS, THOMAS CHRISTOPHER (Cadrawd; 1846 - 1918), hynafiaethydd, hanesydd lleol, a chasglydd llên gwerin Iolo Morganwg, yn ' Cyfres y Fil.' Bu ynglyn ag amryw gymdeithasau Cymraeg, megis yr Orsedd, y Cymmrodorion, a'r Cambrian Archaeological Association. Ef oedd ysgrifennydd cyntaf Cymrodorion Tir Iarll, a sefydlwyd yn gynnar yn yr 20fed ganrif, ac ef a luniodd ei bathodyn. Adeg diwygiad 1904-5 cyfansoddodd rai emynau. Bu farw 24 Gorffennaf 1918. Fe'i claddwyd yn Llangynwyd yn ymyl bedd Samuel Jones
FOULKES, ISAAC (Llyfrbryf; 1836 - 1904), perchennog newyddiadur a chyhoeddwr ei hun, ac efe oedd ei olygydd a'i gyhoeddwr. O hyn ymlaen cyhoeddodd lawer o lyfrau Cymraeg, mawr a bach, gan gynnwys adargraffiadau rhad o weithiau'r beirdd a'r ysgrifenwyr rhyddiaith mwyaf adnabyddus. Ymhlith y llyfrau pwysicaf a gyhoeddodd ceir Dafydd ap Gwilym, 1873; y Mabinogion Cymreig, 1880; Iolo Manuscripts (ail arg.), 1888; Philip Yorke, The Royal Tribes of Wales, 1887; a John Fisher, The
GRIFFITH family Penrhyn, nifer o feirdd cyfoes - Cynfrig ap Dafydd Goch, Dafydd ab Edmwnd, Guto'r Glyn, Rhys Goch Eryri a Robin Ddu (NLW MS 3051D, 493, 495, 498, 542; Llanstephan MS 118, Llanstephan MS 78; Gwaith Dafydd ab Edmwnd, gol. T. Roberts, 107; Gwaith Guto'r Glyn, gol. J. Ll. Williams ac I. Williams, 52, 55; Iolo Goch ac Eraill, gol. H. Lewis, T. Roberts ac I. Williams, 307; H. T. Evans, Wales and the Wars of the
GRUFFUDD GRYG (fl. ail hanner y 14eg ganrif), bardd marwnad Rhys ap Tudur. Troer at yr ymryson â Dafydd ap Gwilym am nodau amseryddol. Yn gyntaf oll, rhaid pwysleisio mai cellwair yw'r dilorni a phardduo. Pentyrra'r beirdd gabl ffiaidd ar famau ei gilydd, gan ddychanu mewn iaith gyfoethog o eirfa'r cwterydd. Yn lle moli yn null penceirddiaid, y gamp yw dangos eu medr fel bawgeiniaid. Ymunwyd yn yr 'hwyl' gan Iolo Goch, Ithel Ddu, Tudur Goch, ac eraill
GRUFFUDD LLWYD ap DAFYDD ab EINION LLYGLIW (fl. c. 1380-1410), bardd ef yn rhai o lysoedd enwocaf ei wlad, ac ymhlith ei gywyddau i uchelwyr ei gyfnod ceir rhai i Owain Glyndŵr, Syr Dafydd Hanmer, Owain ap Maredudd o'r Neuadd Wen, a Hywel a Meurug Llwyd o Nannau. Canodd gywyddau serch, a chywyddau ac awdlau crefyddol; efe hefyd biau'r cywydd i ddanfon yr haul i annerch Morgannwg, a briodolir hefyd i Iolo Goch ac i Dafydd ap Gwilym (gweler Bulletin of the Board of

Search results

25 - 36 of 129 for "Iolo"