Dictionary of Welsh Biography

DAFYDD, MEURIG (fl. hanner olaf yr 16eg. ganrif), bardd proffesyddol, Pabydd selog, ac un o'r ffigurau pwysicaf yn hanes llên Morgannwg mewn achau a hynafiaethau, a llanwodd y swydd o 'herehaut,' neu wr yn medru achau, yn y cyngaws yn Llwydlo. Ystrydebol, oer, a diawen yw ei farddoniaeth gaeth, heb ddim o'r grymuster a nodweddai farddoniaeth ei athro 'Lewys Morgannwg'. Gwyntyllwyd yn llwyr ffug ddamcaniaethau 'Iolo Morganwg' ynghylch pwysigrwydd Meurig Dafydd yn hanes datblygiad y gyfundrefn farddol a luniodd 'Iolo' ac a gorfforir yn
DAVIES, EDWARD (1756 - 1831), clerigwr ac awdur llyfrau , dylem gofio mai ef oedd un o'r rhai cyntaf i amau dilysrwydd yr hyn a ddywedai 'Iolo Morganwg' am Orsedd yn Beirdd. Yr oedd yn weithiwr dyfal, ond bu'n anffodus yn ei gyfnod. Gellir tybied ei fod yn gymeriad hoffus, a daw hynny i'r golwg yn y llythyrau a yrrodd ei hen gyfaill, Theophilus Jones, ato. Ceir llawer o'i lawysgrifau yng nghasgliad y Tonn yn Llyfrgell Rydd Caerdydd. Bu farw 7 Ionawr 1831.
DAVIES, EDWARD (Iolo Trefaldwyn; 1819 - 1887), eisteddfodwr a bardd eisteddfodau lleol a chyfarfodydd cystadleuol. Ychydig cyn ei farw cyhoeddodd Caneuon Iolo Trefaldwyn. Yr oedd yn englynwr medrus ac yn un o'r rhai gorau am lunio beddargraff. Bu'n godwr canu yng nghapel Seion, Wrecsam, am 21 mlynedd. Bu farw 4 Ionawr 1887, a chladdwyd ef ym mynwent newydd Wrecsam.
DAVIES, EVAN (Myfyr Morganwg; 1801 - 1888), bardd ac archdderwydd archdderwydd wedi marw Taliesin Williams, mab Iolo Morganwg, yn 1847, dechreuodd tua 1853 gynnal gwasanaethau crefyddol, derwyddol, wrth y ' Maen Chwyf ' ym Mhontypridd. Cyfarfyddid ar y pedwar 'alban', a pharhaodd hyn fel un o brif hynodion Morgannwg (er mawr ofid i weinidogion parchus y cylch) am tua chwarter canrif. Cyhoeddodd amryw lyfrau yn ymdrin â Derwyddiaeth. Eto ystyrid ef gan lawer o'i gyfoeswyr
DAVIES, JAMES (Iaco ab Dewi; 1648 - 1722), cyfieithydd, copïwr a chasglwr llawysgrifau testunau, a nodi bod tystiolaeth mai copïwr proffesedig oedd, yn llunio llawysgrifau dros eraill, ac yn crwydro'r wlad, megis i lyfrgell enwog Pen y Benglog yn Sir Benfro, i gasglu ei ddefnyddiau. Y prawf gorau o bwysigrwydd ei waith yw fod ganddo ef a Samuel Williams yn Llanstephan MS 133 nifer mawr o gerddi nad oes copi ohonynt yn yr un llawysgrif arall. Gwyddai Iolo Morganwg, trwy ei gyfaill Tomos
DAVIES, JOHN (Brychan; 1784? - 1864), bardd, golygydd, a hyrwyddwr mudiad y cymdeithasau cyfeillgar ddiwydiannol afluniaidd y Blaeneudir. Daeth dan ddylanwad ' Iolo Morganwg ' (tua 1814), a derbyniwyd ef i ' Orsedd ' hwnnw yn 1818; cymerth ran flaenllaw yn y mudiad eisteddfodol yng Ngwent, a chydweithiodd â Taliesin ab Iolo, Carnhuanawc, Cynddelw, D. Rhys Stephen, a llenorion eraill yr ardal yn y cyfnod hwnnw. Canu rhydd, er hynny, oedd fwyaf at ei chwaeth ef. Sgrifennodd lawer i Seren Gomer, a bu'n dyfal
DAVIES, MORGAN (d. 1857), clochydd Llanelltyd, sir Feirionnydd, a bardd nechrau Diliau Meirion (Dolgellau, 1853) a cheir ei enw yn rhestr faith y 'Subscribers' Names' ar ddiwedd y gyfrol honno, sydd yn cynnwys gwaith Morris Davies ('Meurig Ebrill'). Yr oedd yn gyfarwydd â Robert Davies ('Bardd Nantglyn') ac Edward Davies ('Iolo Trefaldwyn'), a cheir yn y llawysgrif (sef NLW MS 672D) ganiadau iddo gan y ddeufardd hyn. Bu farw 1857 a'i gladdu yn Llanelltyd 23 Medi.
DAVIES, ROBERT (Bardd Nantglyn; 1769 - 1835), bardd a gramadegwr Gwlad,' yng Nghaerwys yn 1798. Yr oedd yn cydfeirniadu ag 'Iolo Morganwg' yng Nghaerfyrddin yn 1819. Enillodd yn Wrecsam yn 1820 am awdl ar farwolaeth Siôr III. Enillodd wobrau hefyd ym Miwmares yn 1832. Ond yr hyn a barodd fwyaf o sôn amdano ynglŷn â'r eisteddfod oedd iddo ef a William Owen Pughe a 'Dewi Silin' wobrwyo awdl Edward Hughes, Bodffari, yn lle un 'Dewi Wyn' ar y testun 'Elusengarwch' yn
DAVIES, WILLIAM (1756 - 1823), casglwr defnyddiau at ysgrifennu hanes sir Forgannwg William Davies yn adnabod Edward Williams ('Iolo Morganwg'), a cheir rhai pethau yn llaw Iolo yng nghasgliad Cringell. Yr oedd yn ŵr diwylliedig; byddai'n cyfieithu barddoniaeth Gymraeg i Saesneg a Lladin, a gwelir peth o'i waith yn The Gentleman's Magazine ac yn The Cambrian, newyddiadur a gyhoeddid am flynyddoedd lawer yn Abertawe. Gweler hefyd dan Isaac, David Lloyd.
DAVIS, DAVID (Dafis Castellhywel; 1745 - 1827), gweinidog Ariaidd, bardd, ac ysgolfeistr athro drwy Gymru gyfan; ordeinid offeiriaid o'i ysgol am flynyddoedd. Ceir enwau rhyw 111 o'i hen ddisgyblion fel tanysgrifwyr i Telyn Dewi. Cyfathrachai â'r Dr. Richard Price, Edward Williams ('Iolo Morganwg'), Thomas Roberts, Llwyn'rhudol, 'Glanygors,' Thomas Evans ('Thomas Glyn Cothi'); a throes lu o wŷr ei ardal yn bleidwyr y Chwyldro Ffrengig. Yn 1801-2 bu anghydfod a rhwyg yn ei eglwysi, a
DEWI SANT, sefydlydd ac abad-esgob cyntaf Tyddewi a nawddsant Cymru traddodiadau na cheir ym Muchedd Rhygyfarch. Seiliwyd Buchedd Ddewi gan Gerallt Gymro (Opera, iii, 377-404) ar waith Rhygyfarch; felly hefyd ei Fuchedd gan John o Tynemouth (c. 1290 - 1350). Cyfieithiad a chyfaddasiad o waith Rhygyfarch yw'r Fuchedd Gymraeg hefyd; ceir y copi cynharaf yn 'Llyfr Ancr Llanddewi-frefi' (1346). Canwyd cywyddau i Ddewi gan lawer bardd, e.e. Iolo Goch, Ieuan Rhydderch ap Ieuan
DWN, HENRY (cyn c. 1354 - Tachwedd 1416), uchelwr a gwrthryfelwr wyrion Gruffudd ac Owain yn 1439, ond ni chafodd ei thalu fyth, ac o'r diwedd yn 1445, ymhell wedi marwolaeth Dwn, fe'i diddymwyd. Yn y cywydd 'Ymddiddan yr Enaid â'r Corff' a ganwyd tua 1375-82, mae Iolo Goch yn sôn am dri o 'wŷr Cydweli' fel argwlyddi rhyfel, gan gyfeirio mae'n siŵr at Henri Dwn a'i deulu. Ac mae Lewys Glyn Cothi yn enwi Henri Dwn mewn cerdd i Wilym ap Gwallter, gŵr yr oedd ei fam yn

Search results

13 - 24 of 129 for "Iolo"