Dictionary of Welsh Biography

ASHTON, CHARLES (1848 - 1899), llyfryddwr a hanesydd llenyddiaeth Cymru ), 'Y bywyd gwledig yng Nghymru' (1890), 'Hanes Llenyddiaeth Gymreig o 1651 hyd 1850' (1891; cyhoeddwyd hwn gan Gymdeithas yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1893), 'Llyfryddiaeth Gymreig y bedwareddganrif-ar-bymtheg' (1892; cyhoeddwyd rhan o'r gwaith yn 1908; am y rhan sydd heb ei gyhoeddi gweler N.L.W. National Eisteddfod Association MS., Rhyl (1892), 23); a 'Gwaith Iolo Goch' (1894; cyhoeddwyd hwn yn
BLEDRI (d. 1022), esgob Llandaf Gwent, fe'i clwyfwyd pan oedd yn ceisio cyfamodi rhwng y ddwy blaid; ysgymunwyd y brenin a'i filwyr ar unwaith gan synod a gosodwyd y tir o dan waharddiad. Cafwyd heddwch o'r diwedd ar delerau a gynhwysai roddi i Landaf dref fechan frenhinol y tybir mai Undy ydoedd. Yn ' Brut Gwent ' rhydd Edward Williams ('Iolo Morganwg') glod fel ysgolhaig iddo a'i alw 'Y Doeth'; rhydd hefyd hanes gorchmynion Bledri
BRADFORD, JOHN (1706 - 1785), gweydd a phannwr a lliwydd sydd ar glawr, ac nid oes ryw lawer o gamp arnynt. Gohebai â William Wynn, Llangynhafal, a Lewis Morris, ac fe'i hetholwyd yn aelod o Gymdeithas y Cymmrodorion yn Llundain. Enillodd enw iddo ei hun hefyd fel rhesymolwr, ac er na wyddom mo'r manylion, gellir casglu ei fod yn ymddiddori yn y dadleuon diwinyddol a nodweddai'r cyfnod. Yr oedd 'Iolo Morganwg' yn un o'i ddisgyblion, ac wedi iddo farw yn
BRUCE, HENRY AUSTIN (1815 - 1895), yr Arglwydd Aberdar cyntaf coleg. Wrth draddodi ei anerchiad agoriadol yn y swydd honno mynegodd ei farn na fyddai fframwaith cynllun addysg yng Nghymru yn gyflawn nes y ceid prifysgol i Gymru; cafodd fyw i weld hyn a'i ddewis yn ganghellor cyntaf y brifysgol honno. Bu farw 25 Chwefror 1895. Priododd ddwywaith. Ail fab o'r ail briodas ydoedd William Napier Bruce. Medrai'r Gymraeg, a chyfieithodd rai o gerddi Taliesin ab Iolo ac
CASNODYN (fl. 1320-1340), bardd waith Riserdyn. Dywed ' Iolo Morganwg ' mai gŵr o Gilfai oedd Casnodyn, ac ymddengys fel petai Hywel Ystorym, gŵr o'i oes ei hun, yn cyfeirio at yr un peth mewn cerdd ddychan iddo, sef: ' Pryf waeth waeth ei faeth o fythau Cilfai ' (Ll. Coch 1342). Canodd Casnodyn i Wenlliant, gwraig y Syr Gruffudd Llwyd a oedd yng ngharchar yn 1322, ac i Ieuan Llwyd ab Ieuan ap Gruffudd o Geredigion (gŵr y priodolir
CHRISTINA i'w meibion Dafydd a Rhodri yn eu hymosodiad ar eu hanner-brawd Hywel yn 1170; ceir bardd anhysbys, gan chwarae ar ei henw, yn sôn mewn modd chwerw am ei hymddygiad anghristnogol. Cristin ydyw ffurf Gymreig ei henw; ffansi ' Iolo Morganwg ' sy'n gyfrifol am y ffurf ' Crisiant ' a geir yn ' Brut Gwent ' (The Myvyrian Archaiology of Wales, ii, 572).
CYFFIN, ROGER (fl. c. 1587-1609), bardd Ceir amrywiol fanylion amdano; e.e. yn Enwogion Foulkes rhoir ef yn berson Llanberis yn 1571; yn Panton MS. 58 (87) rhoir ef yn foneddwr o Swydd y Waun; yn Llanofer MS. B. 2 (602) ceir nodyn, yn llaw 'Iolo Morganwg,' yn dweud ei fod yn ŵr o sir Ddinbych, curad yn Nhreffleming ac yn rhywle yn Sir Gaerfyrddin, ac yn berson Llanberis yn rhan olaf ei fywyd. Nid oes unrhyw brawf i'r uchod, ac un o'i
CYNWAL, WILIAM (d. 1587 neu 1588), bardd rhyngddo ag Edmwnd Prys. Ceir ganddo hefyd herodraeth (e.e., Bangor MS. 5943), brut (Peniarth MS 212), gramadeg (Cardiff MS. 38), a darn o eiriadur yn llaw Edward Williams ('Iolo Morganwg') (NLW MS 13142A). Cedwir copi o'i ewyllys, a wnaethpwyd ychydig cyn ei farw, yn y Llyfrgell Genedlaethol. Fe'i claddwyd yn Ysbyty Ifan a chanwyd marwnad iddo gan Edmwnd Prys.
DAFYDD ap BLEDDYN (d. 1346), esgob Esgob Llanelwy ar ôl marw Llywelyn ap Llywelyn, 1314. Yn ôl Iolo Goch (Gwaith, gol. C. Ashton, 273), yr oedd o linach Uchtryd; o'r herwydd, fe'i gwneir gan yr achau yn frawd Ithel Anwyl ac yn nai Ithel Fychan, deuwr o ddylanwad yng ngwlad Fflint yn nechrau'r ganrif (Powys Fadog, iii, 106; iv, 154). Yr un ydoedd yr esgob, y mae'n bosibl, â'r ' David ab Bleyney, parsone de Kirkyn (Cilcen ?)' a
DAFYDD AP GWILYM (c. 1315 - c. 1350), bardd yn crynhoi yn y 1340au. Mae gennym dystiolaeth Iolo Goch yn ei farwnad i Ddafydd mai byr oedd ei fywyd, ac nid yw'r darluniau o'r bardd yn ei henaint mewn ambell gerdd yn groes i hyn o reidrwydd, gan fod modd eu hesbonio fel ffrwyth direidi neu ddychymyg byw. Rhesymol, felly, yw tybio i Ddafydd farw tua 1350, a gosod dyddiad ei eni oddeutu 1315, fel y cynigiodd R. Geraint Gruffydd. Ond rhaid
DAFYDD ap PHYLIP ap RHYS Syr (fl. tua 1500-1540), bardd mewn urddau eglwysig, y mae'n debyg Yn ôl Iolo Morganwg yr oedd o blwyf Llangyfelach, ger Abertawe (NLW MSS 13062B (467)). Un gerdd ganddo yn unig a gadwyd, sef cywydd moliant i Syr Rhys ap Thomas, aelod enwog o deulu Ystrad Tywi.
DAFYDD, EDWARD (c. 1600 - 1678?) Fargam, bardd Gellir bwrw ei eni tua 1600, a chawn gywydd o'i waith a ganodd yn 1623. Dywedai ' Iolo Morganwg ' mai ei athro barddol ydoedd Llywelyn Siôn o blwyf cyfagos Trelales. Ef yw'r amlycaf o feirdd Morgannwg yn yr 17eg ganrif, ac yn ôl pob tebyg, gellir edrych arno fel yr olaf ohonynt a oedd yn fardd wrth ei grefft. Canai awdlau a chywyddau i foneddigion Morgannwg, ond a barnu wrth gymaint o'i waith ag

Search results

1 - 12 of 129 for "Iolo"