Dictionary of Welsh Biography

JONES, DAVID (1834 - 1890) Wallington, hanesydd lleol ac achydd ac o holl ewyllysiau de Cymru hyd 1700. Yn unol a'i ewyllys ef ei hun daeth ei gasgliadau Cymreig i feddiant Illtyd B. Nicholl, The Ham, Llanilltud Fawr, a hanner canrif yn ddiweddarach trosglwyddodd Nicholl y rhan fwyaf ohonynt i lyfrgell dinas Caerdydd, lle y cedwir hefyd y nifer fawr o lythyrau a ddanfonodd David Jones at T. C. Evans (Cadrawd). Ceir rhan lai gyda llawysgrifau Llan-maes yn
Llywelyn ap Rhisiart (fl. 1520-65), 'Pencerdd y Tair Talaith' ac un o brif feirdd hanes Morgannwg ffydd Gatholig, y mae inni ddiddordeb neilltuol yn ei ganiadau crefyddol. Canodd yn ddefosiynol iawn i'r Grog yn Llanfaes a Llangynwyd, a hefyd i'r Wyry Fair o Benrhys pan oedd Penrhys yn gyrchle i filoedd o bererinion. Am fod canu i fuchedd y saint yn draddodiadol ymhlith penceirddiaid, gwnaeth yntau gerdd i Illtyd, nawdd-sant ei fro enedigol. Ond i Leision abad olaf Nedd y cyflwynodd ei awdl fawr
MAELGWN GWYNEDD (d. c. 547) gyffredin mai yr enwog Illtyd sant ydoedd, y gŵr y cysylltir ei fynachlog â Llanilltyd Fawr yn Sir Forgannwg neu ag Ynys Bŷr yn neau Sir Benfro. Methodd Maelgwn fodd bynnag ddygymod â'r bywyd mynachaidd, torrodd ei addunedau, a dychwelodd i'w safle fel brenin. Yn ystod y cyfnod a ddilynodd y ceir Gildas a thraddodiad Cymru yn cytuno i'w ddisgrifio fel un yn gwrthwynebu y seintiau, h.y. yn erbyn mynachaeth

Search results