Dictionary of Welsh Biography

GRUFFYDD ap LLYWELYN (d. 1244), tywysog gogledd Cymru David, bythefnos yn ddiweddarach, ymostwng i'r brenin yn Gwern Eigron, dim ond rhan gyntaf y cytundeb a gyflawnwyd, oblegid gwnaethpwyd Gruffydd yn garcharor yn awr yn Nhwr Llundain; yno, am dair blynedd, cafodd gaethiwed na fu'n galed - yng ngwmni ei wraig a rhai o'u plant ac yn cael ei ddefnyddio fel gwystl yn y chwarae gwleidyddol rhwng Lloegr a Chymru. Bu diwedd trist i'w ymdrech i ddianc ar 1
GWRTHEYRN Iorwerth, Iorferth : ' Gweirnyawn ' o Gwern : ' Tygyryawn ' o Tengyr, Tyngyr; ' Lleissyawn ' o Lles. Felly gall enw yn '-iawn' olygu disgynyddion tylwyth rhyw bennaeth neu'r fro y maent yn trigo ynddi. Ar safle Gwerthrynion rhwng Gwy ac Ieithon, gweler Lloyd, A History of Wales, 253-4. (am gynnig i esbonio'r enw fel 'calumpnia iuste retorta,' gweler Mommsen, 187, n. 2: o'gwarth-a-yr-yn-iawn.') Yn ôl
HUMPHREYS, RICHARD (1790 - 1863), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd Ganwyd ym Mehefin 1790, mab Humphrey Richard, Gwern y Cynyddion, Dyffryn Ardudwy. Symudodd ei dad i'r Faeldref yn yr un ardal tua 1800, ac yno y bu Richard Humphreys yn byw y rhan fwyaf o'i oes, yn amaethu a phregethu ac, am gyfnod, yn cadw siop yn y Dyffryn. Bu mewn ysgol yn Amwythig. Dechreuodd bregethu yn 1819 ac ordeiniwyd ef yn 1833, ond ni bu ganddo ofalaeth eglwysig ffurfiol. Yr oedd yn
IFOR HAEL Dyma'r enw a roes Dafydd ap Gwilym i'w brif noddwr Ifor ap Llywelyn o Fasaleg, sir Fynwy. Er ein bod wedi cynefino â galw'r lle yn 'Maesaleg' mae profion pendant mai 'Bassalec,' 'Basselec,' oedd yn y 12fed ganrif (gweler 'Llyfr Llandaf,' 273, 319, 329, 333) a chyn hynny. Ceir ach Ifor yn Peniarth MS 133 (R. i, 833) (180), 'tredegyr ymassalec,' 181, 'Gwern y klepa ymassalec,' sef 'ym Masaleg,' ac
JONES, ELEN ROGER (1908 - 1999), actores ac athrawes eto saith mlynedd yn ddiweddarach mewn cynhyrchiad Cwmni Theatr Cymru. Dros y deng mlynedd nesaf, ymddangosodd mewn cynyrchiadau fel Byd a Betws a'r Gwyliwr. Cafodd gydnabyddiaeth eang am ei pherfformiadau o waith Saunders Lewis, Dwy Briodas Ann ddiwedd 1973, a Merch Gwern Hywel yn 1976. Fel yr aeth heibio ei deg a thrigain, daeth yn wyneb mwy cyson ar y teledu, gan actio rhan Miss Brooks yn Joni
JONES, ELIZABETH MAY WATKIN (1907 - 1965), athrawes ac ymgyrchydd fagwyd yn Rhydlydan, Pentrefoelas, sir Ddinbych, yn athrawes yn ei hardal enedigol, cyn dysgu yn Barnsley, swydd Efrog, ac yn Llandudno. Priododd y rhieni ym mis Ebrill 1906, gan ymgartrefu yn gyntaf yn Gwern Tegid, Capel Celyn, cyn symud yn ddiweddarach i'r Llythyrdy yn y pentref. Daeth Annie yn hwyluswr gweithgarwch ei gŵr yn ei swydd gyflogedig ac fel arweinydd corawl a beirniad; yn gymeriad cynnes
JONES, THOMAS GRIFFITHS (Cyffin; 1834 - 1884), hynafiaethydd 1861, ac ef oedd y llywydd cyntaf. Pan sefydlwyd y Powysland Club daeth yn aelod gweithgar gan ysgrifennu'n aml i'r Mont. Coll. Yr oedd yn Annibynnwr selog ac yn Rhyddfrydwr. Priododd Mary Anna, merch Samuel Pryce, Gwern-y-pant, 7 Chwefror 1871, a bu iddynt 6 o blant.
LEWIS, ELLIS (fl. 1640-61), cyfieithydd mae ar gael ddogfen, 16 Awst 1641, yn dangos fod gan Ellis Lewis diroedd ym mhlwyfi Llanuwchllyn a Llanycil. Yn 1661 cyhoeddwyd Ystyriaethau Drexelius ar Dragwyddoldeb Gwedi eu cyfieithu yn gyntaf yn Saesonaeg gan Dr. R. Winterton, ac yr awrhon gan Ellis Lewis o'r' Llwyn-gwern yn Sir Feirion, Wr-bonheddig (Rhydychen, 1661).
LEWIS, JOHN SAUNDERS (1893 - 1985), gwleidydd, beirniad a dramodydd ), ei ail nofel, y 'rhamant hanesyddol' Merch Gwern Hywel (1964), a'r ddarlith 'Ann Griffiths: Arolwg Llenyddol' (1965), lle'r ymgymerodd ag esbonio diffuantrwydd ansentimental troedigaeth yr emynyddes. Daliai Lewis i gyhoeddi mor ddiweddar ag 1980, er gwaethaf strôc y flwyddyn gynt. Yn 1983, yn 89 oed, dyfarnwyd gradd Doethur mewn Llên iddo gan Brifysgol Cymru, a oedd wedi ei ddiswyddo bron hanner
PROGER family gainc hon o'r teulu. II. CAINC GWERN -VALE, fwy diddorol. Bu Gwern-vale ym meddiant amryw deuluoedd. Yn 1530 prynwyd y plas a hanner y tiroedd gan Feredydd ap Meredydd ap Morgan ap Dafydd Gam. Darfu llinach y Meredyddiaid mewn aeres, Elizabeth; priododd hi (yn ôl Theophilus Jones a Bradney) â LEWIS PROGER, ail fab y William Proger a enwyd dan I. Dilynwyd Lewis Proger gan ei fab EDWARD PROGER, a mab
WILLIAMS, Syr EVAN (1871 - 1959), perchennog glofeydd Ganwyd 2 Gorffennaf 1871, yn fab i Thomas Williams, Llwyn Gwern, Pontarddulais, Morgannwg, perchennog glofeydd. Wedi derbyn ei addysg yng Ngholeg Crist, Aberhonddu, a Choleg Clare, Caergrawnt, dychwelodd i Sir Gaerfyrddin yn 1892 i gynorthwyo yng nghwmni glofeydd ei dad. Wedi'i ethol yn gadeirydd Cymdeithas Perchnogion Glofeydd sir Fynwy a De Cymru yn 1913 bu'n amlwg am gyfnod hir yn y diwydiant

Search results

1 - 11 of 11 for "Gwern"