Dictionary of Welsh Biography

DAFYDD ab OWAIN GWYNEDD (d. 1203) gydymgeiswyr, a Rhodri yn eu plith, taflodd Maelgwn i garchar - yr oedd hwnnw wedi meiddio dychwelyd o Iwerddon - ac am gyfnod byr bu'n teyrnasu ar Wynedd gyfan. I'r flwyddyn hon, fe ymddengys, y perthyn cân foliant Gwilym Ryfel iddo - geilw'r bardd ef yn frenin Cemais. Cymerth Dafydd ran y brenin yn helyntion enbyd 1173 ac felly bu mor hyf â gofyn am gael Emma, merch ordderch i Sieffre o Anjou (ac felly'n
DAFYDD AP GWILYM (c. 1315 - c. 1350), bardd y de-orllewin, a theulu Fitzmartin yn arglwyddiaeth Cemais yn enwedig, ers y ddeuddegfed ganrif, ac awgryma rhai o'r enwau eu bod yn noddwyr beirdd a hyd yn oed yn medru'r gelfyddyd farddol eu hunain. Plwyf Llanbadarn Fawr yng ngogledd Ceredigion oedd cynefin Dafydd, ac yn ôl traddodiad fe'i ganwyd mewn tŷ o'r enw Brogynin ger Penrhyn-coch. Dengys rhai o'i gerddi gynefindra manwl â'r ardal honno
DAFYDD ap GWILYM (fl. 1340-1370), bardd Ei gartref oedd Bro Gynin, plwyf Llanbadarn Fawr, Ceredigion. Ei dad oedd Gwilym Gam ap Gwilym ab Einion, ac yr oedd y teulu yn un o'r rhai mwyaf dylanwadol yn y Deheubarth yn y 14eg ganrif, ac wedi bod ar du brenin Lloegr ers cenedlaethau. Cantref y Cemais yn Nyfed oedd cartref y teulu, a gwyddys eu bod yno er dechrau'r 12fed ganrif. Tua 1195 crybwyllir un o hynafiaid y bardd, Gwilym ap Gwrwared
DAVIES, DAVID VAUGHAN (1911 - 1969), anatomydd Ganwyd David Vaughan Davies ar 28 Hydref 1911 yn Dolfonddu, Cemais, Sir Drefaldwyn, mab ieuengaf Joshua Davies (1873-1964), ffermwr, a'i wraig Mary (g. Ryder, 1876-1950). Aeth i Ysgol Sir Tywyn yn 1924, ac yn 1931 aeth ymlaen i Goleg y Brifysgol, Llundain fel 'exhibitioner' ac yna i Ysgol Feddygol Ysbyty Coleg y Brifysgol wedi iddo ennill Ysgoloriaeth Ferriere. Yn ystod y cyfnod hwn daeth yn
DAVIES, RICHARD (Tafolog; 1830 - 1904), bardd a beirniad Mab ydoedd i Edward a Joanna Davies, ganwyd Mai 1830 yn y Dugoed Bach ym mhlwyf Mallwyd, ond pan oedd ef yn ifanc aeth ei deulu i fyw i Gwm Tafolog, ym mhlwyf Cemais, Sir Drefaldwyn. Cafodd ychydig fisoedd o ysgol, a bu'n gweithio yng Nghroesoswallt am ysbaid er mwyn dysgu Saesneg. Gartref ar ffarm ei dad y bu nes priodi yn 1865, a myned i fyw i'r Hirddol ger Penegoes. Bu farw ei wraig yn 1882
JONES, RICHARD (Dofwy; 1863 - 1956), prydydd gwlad Ganwyd yn y Fron-goch, plwyf Cemais, Trefaldwyn, 3 Mai 1863. Ei unig addysg oedd yn ysgol Dòl-y-clwyd, Cemais. Prentisiwyd ef yn saer coed, ond yn ugain oed aeth gyda'i frawd i ffermio yn Cwmeidrol, Cwmlline, ac yno y bu am weddill ei oes, gan briodi a magu pedwar o blant. Yr oedd yn gerddor a chanwr da, ond fel bardd yr ystyrid ef yn ei ardal. Dysgodd y cynganeddion yn ifanc, ac er na
LACY, De family, cwnstabliaid Caer Halton, tu mewn i Dŵr Coch y castell. Gan i'w fab arall, JOHN, farw o flaen ei dad, dilynwyd Henry de Lacy gan ei ferch, ALICE, gwraig Thomas, iarll Lancaster, serch pennu gwaddol i'w ail wraig, Cymraes o'r enw Joan, chwaer William (Martin), 6ed barwn Cemais, Dyfed. Bu a fynnai Alice â chwymp ei gŵr, ac wedi iddo gael ei ddienyddio, ym mis Mawrth 1322, traddododd hi i'r brenin ei holl hawliau i diroedd yng
LLOYD, Syr THOMAS DAVIES (1820 - 1877), barwnig, tirfeddiannwr, a gwleidyddwr Llundain ar 21 Gorffennaf 1877. Yn rhinwedd y ffaith ei fod yn hawlio bod yn 23ain arglwydd Cemais yn Sir Benfro, a hynny mewn llinell ddidor, byddai'n arfer, bob blwyddyn, ddewis maer Trefdraeth, Sir Benfro, o dan ei awdurdod a'i sêl ei hun.
MILES, WILLIAM JAMES DILLWYN (1916 - 2007), swyddog llywodraeth leol ac awdur Chwaraeon Cymru, Pwyllgor Cymru Tywysog Cymru, ac fel Maer Hwlffordd a Llyngesydd y Porthladd. Daeth yn aelod o Orsedd y Beirdd yn 1936 dan yr enw barddol Dillwyn Cemais, ac fe'i hetholwyd yn aelod o Fwrdd yr Orsedd yn yr Eisteddfod Genedlaethol a gynhaliwyd yn Rhosllannerchrugog ym 1945. Bu'n aelod o'r Orsedd am hanner canrif, ac ef oedd Ceidwad y Cledd o 1959 tan 1966 a'r Arwyddfardd am ddeng mlynedd ar
OWEN, GEORGE (c. 1552 - 1613), hanesydd, hynafiaethydd, ac achydd Ganwyd yn Henllys, plwyf Nanhyfer, yng ngogledd Sir Benfro, c. 1552, mab hynaf William Owen (c. 1486 - 1574), cyfreithiwr llwyddiannus a brynodd farwniaeth Cemais yn 1543 gan John Tuchet, arglwydd Audley, gan ddyfod yn arglwydd y farwniaeth. Ei fam oedd Elisabeth, merch Syr George Herbert, Abertawe, brawd William, iarll 1af Penfro o linach yr Herbertiaid (yr ail gread). Gorffennodd ei addysg
OWEN, WILLIAM (c. 1486 - 1574), cyfreithiwr mab Rhys ab Owen o Henllys, Sir Benfro, a Jane, merch Owen Ellyott o Earwere yn yr un sir; tad George Owen o Henllys. Yr oedd yn gefnder agos i Syr Thomas Elyot. Ar ôl pedair blynedd ar bymtheg o gyfreithio llwyddodd i brofi ei hawl i farwniaeth Cemais yn Sir Benfro. Yr oedd yn aelod o'r Middle Temple, ac yn cyfranogi o'r un ystafelloedd â Syr Anthony Fitzherbert, un o ynadon y 'Common Pleas

Search results

1 - 11 of 11 for "Cemais"